Optymalne ustawienie głośników surround w systemach kina domowego

Głośniki surround odpowiadają za to, że dźwięk w kinie domowym otacza widza, a nie dochodzi tylko z okolic telewizora. Najkrócej: w systemie 5.1 ustaw je po bokach i lekko za miejscem odsłuchu, w równej odległości od słuchacza, a w systemie 7.1 dodaj parę tylnych głośników za kanapą. Wysokość zależy od typu kolumn. Inne zasady dotyczą głośników kierunkowych, a inne dipoli.

Za co odpowiadają głośniki surround

Kolumny surround (nazywane też efektowymi) przekazują dźwięki otoczenia, takie jak przelot samolotu czy odgłosy tła. Dzięki nim scena dźwiękowa nie kończy się na ekranie, a widz ma wrażenie, że akcja dzieje się również obok i za nim. Złe ustawienie osłabia efekt przestrzeni. Czasem pojawiają się w nim wyraźne luki.

Ustawienie głośników surround w systemie 5.1

Najprościej wyobrazić sobie okrąg, w którego środku znajduje się miejsce odsłuchu. Blog Top Hi-Fi porównuje ten układ do tarczy zegara:

• głośnik centralny – godzina 12,
• przednie lewy i prawy – godziny 11 i 1,
• surround lewy i prawy – godziny 8 i 4.

DALI opisuje optymalne miejsce dla surround w systemie 5.1 jako punkt pomiędzy pozycją boczną a tylną, czyli w praktyce w narożnikach za słuchaczem. Instrukcja amplitunera Denon AVR-X1400H podaje dla układu 5.1 kąt około 120 stopni, licząc od kierunku na ekran. Oba głośniki powinny stać w równej odległości na lewo i prawo od głównego miejsca odsłuchu.

Rozmieszczenie głośników w systemie 7.1

W układzie 7.1 kanały efektowe dzielą się na dwie pary. Boczne stoją po bokach miejsca odsłuchu. Tylne – za nim. Denon w tej samej instrukcji podaje następujące zakresy:

• głośniki surround (boczne) – 90-110 stopni,
• głośniki surround back (tylne) – 135-150 stopni,
• głośniki przednie – 22-30 stopni.

Tylne głośniki powinny znajdować się w równej odległości na lewo i prawo od miejsca odsłuchu, bezpośrednio za nim. Szczegółowe schematy dla obu układów znajdziesz w instrukcji instalacji głośników Denon.

Głośniki sufitowe i system Dolby Atmos

Coraz popularniejszym rozszerzeniem klasycznych układów 5.1 i 7.1 jest Dolby Atmos, czyli dodatkowe kanały górne odtwarzające dźwięk znad głowy widza. Do pełnego doświadczenia Atmos Teufel zaleca konfigurację minimum 5.1.2, czyli osiem głośników – klasyczny zestaw 5.1 uzupełniony o dwa kanały wysokościowe. Zamiast osobnych kolumn sufitowych można użyć modułów stawianych na głośnikach przednich i skierowanych w stronę sufitu, tak by dźwięk odbijał się od niego i docierał do słuchacza z góry.

Denon w instrukcji instalacji do amplitunera AVR-X1400H rozróżnia kilka pozycji kanałów górnych: głośniki przednie wysokie (FHL/FHR) montuje się bezpośrednio nad głośnikami przednimi, jak najbliżej sufitu; głośniki górne przednie (TFL/TFR) mocuje się na suficie, nieco przed głównym miejscem odsłuchu; głośniki górne środkowe (TML/TMR) – bezpośrednio nad miejscem odsłuchu. Cinematic.pl podaje z kolei kąt modułów odbijających dźwięk od sufitu w granicach 45-80 stopni, z rekomendowaną wartością około 60 stopni, i zwraca uwagę, że w układach Atmos głośniki efektowe montuje się zwykle niżej niż w standardowych układach 5.1 czy 7.1.

Kąty i wysokości według producentów

Na jakiej wysokości ustawić głośniki surround

Głośniki kierunkowe

Zwykłe kolumny promieniujące dźwięk do przodu najlepiej sprawdzają się na wysokości uszu siedzącego słuchacza, lekko za nim. DALI zaleca, by głośnik wysokotonowy był na wysokości uszu, a same kolumny skierowane nieco obok miejsca odsłuchu. Dzięki temu dźwięk pozostaje rozproszony, a nie punktowy.

Dipole i bipole

Głośniki dipolowe promieniują dźwięk w dwie strony – do przodu i do tyłu – i wykorzystują odbicia od ścian. Według Top Hi-Fi montuje się je po obu stronach miejsca odsłuchu, około 0,5-1 m nad wysokością uszu. Teufel podaje wysokość od 1,40 do 2,10 m, zarówno przy montażu po bokach, jak i na tylnej ścianie. Przy montażu na tylnej ścianie zachowaj co najmniej 10 cm odstępu od ściany. Uchwyt pozwala obrócić głośnik o 45 stopni.

Odległość i kierunek głośników

Liczy się nie tylko kąt, ale też dystans. Teufel zaleca co najmniej jeden metr między głośnikami tylnymi a słuchaczem. DALI zwraca uwagę na dwie skrajności: zbyt blisko ustawione kolumny ograniczają wrażenie przestrzeni i ruchu, a zbyt oddalone od siebie tworzą w dźwięku słyszalne dziury.

Kierunek również ma znaczenie. Indiana Line radzi, by kolumny surround nie stały bezpośrednio za widzem i były skierowane w jego stronę. Top Hi-Fi doprecyzowuje, że głośniki kierunkowe nie powinny celować prosto w słuchacza – ich osie mają się przecinać 30-80 cm za miejscem odsłuchu.

Kalibracja w amplitunerze

W wielu pokojach nie da się zachować idealnej symetrii. To nie problem. Część różnic koryguje elektronika:

• amplituner z mikrofonem kalibracyjnym mierzy odległości kolumn od miejsca odsłuchu i wyrównuje niewielkie dysproporcje,
• w menu ustawień można ręcznie wprowadzić opóźnienia, które niwelują różnice w odległości głośników,
• zarządzanie głośnikami pozwala skompensować asymetrię, np. gdy jedna kolumna stoi bliżej ściany.

Kalibracja nie zastąpi jednak rozsądnego ustawienia – najpierw rozmieść głośniki możliwie zgodnie z zaleceniami, a dopiero potem uruchom pomiar.

Bezprzewodowe głośniki tylne

Gdy nie da się poprowadzić kabla do surroundów, alternatywą są bezprzewodowe głośniki tylne. Teufel wskazuje ich zalety: prostszy montaż, więcej opcji ustawienia bez ograniczeń długością przewodu i mniej kabli w pomieszczeniu. Wadą bywa wyższa cena oraz trudniejsza wymiana pojedynczych elementów systemu w przyszłości.

Top Hi-Fi opisuje jako przykład system Yamaha MusicCast – jeden z najbardziej rozbudowanych bezprzewodowych systemów multiroom na rynku. Za pomocą sieci Wi-Fi można połączyć głośniki, na przykład MusicCast 20, z amplitunerem lub soundbarem tak, by pracowały jako kanały tylne. Według Top Hi-Fi sieć Wi-Fi oferuje dziś znacznie większą przepustowość niż starsze rozwiązania oparte na podczerwieni czy falach radiowych, które łatwiej ulegały zakłóceniom – podobne systemy bezprzewodowe oferuje też Bluesound.

Najczęstsze błędy przy ustawianiu surround

• Głośniki ustawione bezpośrednio za głową słuchacza.
• Kolumny zbyt blisko miejsca odsłuchu, poniżej zalecanego metra.
• Kolumny zbyt daleko od siebie, co daje dziury w efekcie przestrzennym.
• Kierunkowe głośniki zawieszone wysoko pod sufitem zamiast na wysokości uszu.
• Różne odległości lewego i prawego kanału bez korekty w amplitunerze.

Głośniki surround – podsumowanie

Ustawienie głośników surround zależy przede wszystkim od liczby kanałów i typu kolumn: w 5.1 chodzi o kąt około 120 stopni, w 7.1 o rozdzielenie głośników bocznych i tylnych, a w Dolby Atmos – o dodatkowe kanały górne skierowane w stronę sufitu. Niezależnie od układu warto zachować symetrię, zalecaną odległość co najmniej metra od słuchacza i na koniec uruchomić kalibrację amplitunera, która skoryguje drobne niedoskonałości ustawienia.

Najczęściej zadawane pytania

Na jakiej wysokości powinny wisieć głośniki surround?

Głośniki kierunkowe – na wysokości uszu siedzącego słuchacza, lekko za nim. Dipole i bipole montuje się wyżej: według Top Hi-Fi około 0,5-1 m nad uszami, według Teufla na wysokości 1,40-2,10 m.

Jak ustawić głośniki 5.1 w pokoju?

Front i centralny przed widzem, a dwa surround po bokach i lekko z tyłu, w równej odległości od miejsca odsłuchu. Denon podaje dla surround w układzie 5.1 kąt około 120 stopni. Subwoofer ustaw w dogodnym miejscu, a na koniec uruchom kalibrację amplitunera.

Co zrobić, gdy kanapa uniemożliwia symetryczne ustawienie?

Ustaw głośniki możliwie blisko zalecanych kątów i zadbaj o co najmniej metr odstępu od słuchacza. Różnice w odległości skompensujesz opóźnieniami i poziomami w amplitunerze lub automatyczną kalibracją z mikrofonem.

Ile głośników potrzeba do Dolby Atmos?

Do pełnego efektu Dolby Atmos Teufel zaleca minimum osiem głośników, czyli konfigurację 5.1.2: klasyczny zestaw 5.1 uzupełniony o dwa kanały górne. Głośniki wysokościowe można zamontować na suficie albo zastąpić modułami odbijającymi dźwięk od sufitu, ustawionymi na kolumnach przednich.

Źródła:

• Top Hi-Fi
• DALI
• Denon – instrukcja AVR-X1400H
• Teufel
• Indiana Line
• Cinematic.pl – jak ustawić głośniki do kina domowego
• Top Hi-Fi – jak ustawić głośniki 5.1?