Newsletter Subscribe

Enter your email address below and subscribe to our newsletter

american comedy

Historia i ewolucja amerykańskiej komedii filmowej

Share your love

Amerykańska komedia filmowa przeszła długą drogę. Zaczęła się od niemych gagów slapstickowych z przełomu XIX i XX wieku. Potem przyszła złota era screwball comedy w latach 30. i 40., satyra lat 70., komedia akcji i kino młodzieżowe lat 80. i 90., a na koniec żeńska ensemble comedy XXI wieku. Każdy z tych etapów miał konkretną przyczynę – cenzurę, wojnę albo zmianę na rynku kinowym – i własnych twórców, którzy nadawali gatunkowi nowy kierunek.

Korzenie w vaudeville i kinie niemym

Pierwsze komedie epoki kina niemego opierały się na gagach wizualnych i upadkach, bo humor musiał działać bez dźwięku. Gwiazdami tego okresu byli Charlie Chaplin, Harold Lloyd i Buster Keaton. Wszyscy trzej z powodzeniem przeszli do kina dźwiękowego po latach 20. Gdy w tej dekadzie dźwięk upowszechnił się w kinach, komedia zyskała nowe narzędzie: humor zaczął płynąć nie tylko z sytuacji, ale i z dialogów.

Slapstick i mistrzowie kina niemego

Slapstick to komedia fizyczna oparta na upadkach, poślizgnięciach i komicznych wypadkach. Przetrwała długo po odejściu kina niemego jako trwały element amerykańskiej komedii – jej ślady widać jeszcze w latach 80. w filmach akcji z elementami komediowymi.

Złota era screwball comedy (lata 30. i 40.)

Screwball comedy to podgatunek komedii romantycznej, który zyskał popularność w czasach Wielkiego Kryzysu. Trwał od wczesnych lat 30. do wczesnych lat 50., choć jego klasyczny okres skończył się w praktyce już w 1942 roku. Za pierwszą prawdziwą screwball comedy uznaje się film “Three-Cornered Moon” z 1933 roku z Claudette Colbert. Do klasyków gatunku należą cztery tytuły:

  • “It Happened One Night” (1934),
  • “Bringing Up Baby” (1938),
  • “My Man Godfrey” (1936),
  • “The Philadelphia Story” (1940).

“Ich noce” Franka Capry i kodeks Haysa

Najważniejszy z tych filmów to “Ich noce” (It Happened One Night) z lutego 1934 roku. Wyreżyserował go Frank Capra, a główne role zagrali Clark Gable jako zuchwały reporter i Claudette Colbert jako rozpieszczona córka bogatego ojca. Film zdobył pięć Oscarów i uchodzi za przełomowy dla całego gatunku. Kilka miesięcy później, w lipcu 1934 roku, w Hollywood zaczął obowiązywać kodeks Haysa. Zakazywał on między innymi pocałunków i nagości na ekranie. Scenarzyści screwball comedy odpowiedzieli na cenzurę błyskotliwymi dialogami pełnymi aluzji i podtekstów – zastępowały one sceny erotyczne, których nie mogli już pokazać.

Carole Lombard i duet Hepburn-Tracy

Carole Lombard nosiła w tamtym czasie tytuł królowej gatunku screwball. W latach 40. do rangi gwiazd urośli Katharine Hepburn i Spencer Tracy. Ich wspólne role inspirowały kolejne pokolenia twórców komedii romantycznej.

Satyra i przełamywanie tabu w latach 70.

Lata 70. przyniosły komedię, która otwarcie komentowała politykę i obyczaje, zamiast tylko bawić.

MASH i podtekst wojny w Wietnamie

“MASH” (1970) Roberta Altmana to czarna komedia satyryczna. Formalnie rzecz dzieje się podczas wojny koreańskiej, w praktyce film komentował trwającą wówczas wojnę w Wietnamie. To pierwszy duży obraz studyjny, w którego dialogach padło słowo “fuck” – łamiąc dotychczasowe ograniczenia językowe kina głównego nurtu. “MASH” zdobył Złotą Palmę na festiwalu w Cannes w 1970 roku i Oscara za najlepszy scenariusz adaptowany.

“Blazing Saddles” Mela Brooksa

Mel Brooks poszedł jeszcze dalej. Jego “Blazing Saddles” (1974) to satyryczny western, który parodiuje sam gatunek westernu przez celowe anachronizmy – na przykład orkiestrę Counta Basiego grającą na pustyni. Film zarobił 119,6 miliona dolarów przy budżecie 2,6 miliona. Zajął pierwsze miejsce na liście AFI 100 Years…100 Laughs, a w 2006 roku trafił do National Film Registry jako dzieło istotne kulturowo i historycznie.

Komedia akcji i kino młodzieżowe lat 80. i 90.

Lata 80. i 90. rozwinęły dwa równoległe nurty: komedię akcji dla widowni dorosłej i komedię o dorastaniu dla widowni nastoletniej.

Eddie Murphy i narodziny action comedy

W latach 80. komedia akcji stała się w Ameryce Północnej odrębnym, rozpoznawalnym nurtem kinowym. Najlepiej pokazują to dwa filmy Eddiego Murphy’ego: “48 Hrs.” (1982) i “Beverly Hills Cop” (1984). Oba łączyły humor z konwencją kina akcji.

Filmy Johna Hughesa i “The Breakfast Club”

“The Breakfast Club” (1985) Johna Hughesa opowiada o pięciu licealistach z różnych grup towarzyskich, którzy odbywają sobotnią szkolną karę. Film zarobił 51,5 miliona dolarów przy budżecie zaledwie 1 miliona. Bywa nazywany kwintesencją kina lat 80. – jednym z filarów amerykańskiego kina o dorastaniu.

“Clueless” i komedia nastoletnia lat 90.

“Clueless” (1995) Amy Heckerling to luźna adaptacja powieści Jane Austen “Emma” z 1815 roku. Film zarobił 88 milionów dolarów przy budżecie 12 milionów. W 2025 roku trafił do National Film Registry jako dzieło istotne kulturowo, historycznie lub artystycznie – dowód na jego trwały wpływ na kino młodzieżowe.

Duety i filmy przyjaźni (buddy film)

Buddy film to film o przyjaźni dwojga bohaterów, którzy razem wyruszają w podróż lub misję. W amerykańskim kinie ma długą tradycję komediową. Od lat 30. do 60. na ekranach dominowały klasyczne duety komiczne:

  • Laurel i Hardy w “Sons of the Desert” (1933),
  • Abbott i Costello w “Buck Privates” (1941),
  • Bing Crosby i Bob Hope w “Road to Singapore” (1940),
  • Dean Martin i Jerry Lewis w latach 50.

Schemat oparty na kontraście charakterów i stopniowym budowaniu wzajemnego szacunku przetrwał w kinie amerykańskim dłużej niż niejeden inny podgatunek komedii.

Kobiety przejmują komedię w XXI wieku

Na przełomie pierwszej i drugiej dekady XXI wieku amerykańska komedia przeszła kolejną wyraźną zmianę. Żeńska obsada przestała być wyjątkiem. Stała się gwarancją komercyjnego sukcesu.

“Bridesmaids” – przełom dla żeńskiej obsady

“Bridesmaids” (2011) zarobił 289,2 miliona dolarów przy budżecie 32,5 miliona. Reżyser Paul Feig przyznawał, że obawiał się porażki – mówił, że w razie niepowodzenia stanie się “człowiekiem, który zabił filmy dla kobiet na zawsze”. Sukces filmu udowodnił co innego: komedia z żeńską obsadą w rolach głównych potrafi przyciągnąć widownię na skalę blockbustera.

“Pitch Perfect” i komedia muzyczna

“Pitch Perfect” (2012) Jasona Moore’a zarobił 115,4 miliona dolarów przy budżecie 17 milionów. Widownię premierowego weekendu stanowiło aż 81 procent kobiet. Sukces filmu dał początek dwóm sequelom i potwierdził, że komedia muzyczna z żeńską obsadą ma stałą publiczność.

Klasyki, które wyznaczyły kanon gatunku

Niektóre tytuły wykraczają poza swoją dekadę. Funkcjonują jako punkt odniesienia dla całego gatunku.

“Some Like It Hot” (1959)

Billy Wilder nakręcił “Some Like It Hot” z Marilyn Monroe, Tonym Curtisem i Jackiem Lemmonem w rolach głównych. Film zajmuje pierwsze miejsce na liście AFI 100 Years…100 Laughs z 2000 roku, a w 1989 roku trafił do pierwszych 25 filmów wpisanych do National Film Registry.

“Airplane!” (1980)

“Airplane!” wyreżyserowali wspólnie Jim Abrahams, David Zucker i Jerry Zucker. Film parodiuje katastroficzny “Zero Hour!” z 1957 roku oraz cały nurt kina katastroficznego lat 70. Zarobił 171 milionów dolarów do 2002 roku i zajął 10. miejsce na liście AFI 100 Funniest American Films.

Źródła:

Podziel się swoją opinią
Redakcja
Redakcja
Artykuły: 269

Podobne wpisy