TOP 10 filmów kryminalnych wszech czasów

Gatunek kryminalny w kinie obejmuje thrillery, dramaty gangsterskie i neo-noir. Najlepsze filmy kryminalne wszech czasów łączą napięcie fabuły z dopracowaną reżyserią i rolami, które na trwałe weszły do historii kina. Poniższe zestawienie prezentuje dziesięć takich tytułów – od mafijnej sagi “Ojciec chrzestny” po psychologiczny thriller “Siedem”. Każdy zdobył uznanie krytyków. Kilka doczekało się Oscarów.

1. “Ojciec chrzestny” (1972) – reż. Francis Ford Coppola

“Ojciec chrzestny” w reżyserii Francisa Forda Coppoli powstał na podstawie powieści Maria Puzo z 1969 roku. Scenariusz napisali wspólnie autor i reżyser. Akcja rozgrywa się w Nowym Jorku w latach 1945-1955 i pokazuje przemianę Michaela Corleone (Al Pacino) z rodzinnego outsidera w bezwzględnego szefa mafii, na czele której stoi jego ojciec Vito (Marlon Brando). W pozostałych rolach wystąpili James Caan, Robert Duvall i Diane Keaton. Muzykę skomponował Nino Rota.

Film zdobył trzy Oscary: dla najlepszego filmu, dla Brando za pierwszoplanową rolę męską oraz dla Puzo i Coppoli za scenariusz adaptowany. W agregatorze Rotten Tomatoes ma ocenę 97 procent pozytywnych recenzji. Biblioteka Kongresu wpisała go do National Film Registry jako dzieło znaczące kulturowo i historycznie.

2. “Siedem” (1995) – reż. David Fincher

“Siedem” Davida Finchera, ze scenariuszem Andrew Kevina Walkera, opowiada o doświadczonym detektywie Williamie Somersecie (Morgan Freeman) i jego młodszym partnerze Davidzie Millsie (Brad Pitt). Obaj tropią mordercę zabijającego ofiary według klucza siedmiu grzechów głównych. W rolę zabójcy wcielił się Kevin Spacey, a w jednej z ról pojawiła się Gwyneth Paltrow.

Film otrzymał nominację do Oscara za najlepszy montaż oraz nominację do nagrody BAFTA za scenariusz oryginalny. Sam Andrew Kevin Walker zdobył za scenariusz nagrodę Saturn.

3. “Chinatown” (1974) – reż. Roman Polański

“Chinatown” Romana Polańskiego, który scenariusz napisał wspólnie z Robertem Towne’em, to neo-noir osadzony w Los Angeles lat 30. XX wieku. Prywatny detektyw Jake Gittes (Jack Nicholson) wikła się w intrygę związaną z korupcją wokół miejskich zasobów wody. Po drodze poznaje Evelyn Mulwray (Faye Dunaway) i jej ojca Noaha Crossa (John Huston).

Film otrzymał jedenaście nominacji do Oscara. Zrealizowała się tylko jedna – dla Roberta Towne’a za najlepszy scenariusz oryginalny.

4. “Pulp Fiction” (1994) – reż. Quentin Tarantino

Scenariusz “Pulp Fiction” napisali wspólnie Quentin Tarantino i Roger Avary. Film przeplata kilka historii rozgrywających się w przestępczym Los Angeles – między innymi wątek płatnych zabójców Vincenta Vegi (John Travolta) i Julesa Winnfielda (Samuel L. Jackson) oraz boksera Butcha Coolidge’a (Bruce Willis). W obsadzie znalazła się też Uma Thurman jako Mia Wallace.

Film zdobył Złotą Palmę na festiwalu w Cannes w 1994 roku. Dostał też Oscara za najlepszy scenariusz oryginalny.

5. “Zodiak” (2007) – reż. David Fincher

James Vanderbilt napisał scenariusz “Zodiaka” na podstawie książki Roberta Graysmitha. Film Davida Finchera rekonstruuje autentyczne śledztwo w sprawie seryjnego mordercy działającego w San Francisco na przełomie lat 60. i 70. XX wieku. W rolach śledczych i dziennikarzy związanych ze sprawą wystąpili Jake Gyllenhaal, Robert Downey Jr. i Mark Ruffalo.

Sprawa Zodiaka pozostaje nierozwiązana do dziś. Sam film zebrał 90 procent pozytywnych recenzji w serwisie Rotten Tomatoes.

6. “Nietykalni” (1987) – reż. Brian De Palma

Film “Nietykalni” Briana De Palmy powstał na podstawie autobiografii agenta federalnego Eliota Nessa. Scenariusz napisał David Mamet. Kevin Costner w roli Nessa i jego grupa agentów walczą z gangsterem Alem Capone (Robert De Niro) w Chicago czasów prohibicji. Muzykę do filmu skomponował Ennio Morricone.

Sean Connery zagrał w filmie policjanta Jima Malone’a. Za tę rolę dostał Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego.

7. “Memento” (2000) – reż. Christopher Nolan

Christopher Nolan napisał scenariusz “Memento” wspólnie z bratem Jonathanem. Film przedstawia Leonarda Shelby’ego (Guy Pearce) – mężczyznę z amnezją następczą, który nie zapamiętuje niczego dłużej niż kilkanaście minut. Leonard prowadzi śledztwo w sprawie śmierci żony, opierając się na notatkach, zdjęciach i tatuażach. Film składa się z dwóch przeplatających się ciągów czasowych: kolorowego, pokazanego w odwróconej kolejności, oraz czarno-białego, ułożonego chronologicznie.

Scenariusz braci Nolan i montaż filmu otrzymały nominacje do Oscara.

8. “Gorączka” (1995) – reż. Michael Mann

Michael Mann wyreżyserował “Gorączkę” i sam napisał do niej scenariusz. Film zestawia porucznika policji Vincenta Hannę (Al Pacino) z profesjonalnym złodziejem Neilem McCauleyem (Robert De Niro). Wątek napadu na wóz pancerny i na bank w Los Angeles częściowo opiera się na śledztwie, jakie w 1980 roku prowadził chicagowski policjant Chuck Adamson przeciwko przestępcy, od którego postać McCauleya wzięła nazwisko. W pozostałych rolach wystąpili Val Kilmer, Jon Voight i Ashley Judd.

9. “Ścieżka strachu” (1990) – reż. bracia Coen

“Ścieżka strachu” (tytuł oryginalny: Miller’s Crossing) opowiada o konflikcie dwóch szefów mafii w czasach prohibicji. W ten konflikt wplątuje się doradca jednego z nich, Tom Reagan (Gabriel Byrne). W pozostałych rolach wystąpili Albert Finney jako Leo O’Bannon oraz Marcia Gay Harden jako Verna. Muzykę skomponował Carter Burwell.

Za reżyserię filmu Joel Coen dostał Srebrną Muszlę na festiwalu w San Sebastián.

10. “Fargo” (1996) – reż. bracia Coen

“Fargo” rozgrywa się w mroźnej scenerii Minnesoty i Dakoty Północnej. Sprzedawca samochodów Jerry Lundegaard (William H. Macy) wynajmuje dwóch przestępców (Steve Buscemi, Peter Stormare) do porwania własnej żony, by wyłudzić okup od teścia. Plan szybko wymyka się spod kontroli. Sprawę prowadzi ciężarna szeryf Marge Gunderson (Frances McDormand).

Film zdobył dwa Oscary: dla McDormand za pierwszoplanową rolę kobiecą i dla braci Coen za scenariusz oryginalny. Napis o “prawdziwej historii” widnieje na początku filmu. Sami twórcy nazwali go zabiegiem artystycznym.

Który reżyser wraca na liście najczęściej

Na liście dwukrotnie pojawia się David Fincher – z “Siedmiem” i “Zodiakiem”. Tak samo bracia Coen, autorzy “Ścieżki strachu” i “Fargo”. Obu reżyserów łączy jedno: drobiazgowo zrekonstruowane śledztwo i wyraźnie autorski, mroczny nastrój. To tłumaczy, dlaczego ich nazwiska regularnie wracają w zestawieniach najlepszych kryminałów. Podobny wzorzec – Fincher i “Siedem” na pierwszym miejscu, Polański i “Chinatown” wśród czołówki – pokazuje też niezależny ranking Antyradia.

Źródła:

• Wikipedia – Ojciec chrzestny (film)
• Wikipedia – Siedem (film)
• Wikipedia – Chinatown (film)
• Wikipedia – Pulp Fiction
• Wikipedia – Zodiak (film 2007)
• Wikipedia – Nietykalni (film 1987)
• Wikipedia – Memento
• Wikipedia – Gorączka (film 1995)
• Wikipedia – Ścieżka strachu
• Wikipedia – Fargo (film)
• Antyradio – Top 16: najlepsze filmy kryminalne w historii kinematografii