Najlepsze książki kryminalne wszech czasów

Nie ma jednej, bezdyskusyjnej listy najlepszych książek kryminalnych wszech czasów. Stowarzyszenia pisarzy i redakcje magazynów przygotowały własne rankingi, a każdy z nich stawia na szczycie inny tytuł. Zestawiamy tu trzy najczęściej cytowane zestawienia – CWA, MWA i magazynu TIME – autorów, których krytycy i wydawcy polecają najczęściej. Do tego dochodzi kilka współczesnych tytułów, które w ostatnich latach na nowo rozpaliły zainteresowanie gatunkiem.

Skąd biorą się rankingi najlepszych kryminałów

W 1990 roku Stowarzyszenie Pisarzy Literatury Kryminalnej, w skrócie CWA (Crime Writers’ Association), opublikowało listę 100 najlepszych powieści kryminalnych wszech czasów. To wciąż najbardziej znany ranking gatunku. CWA powstało w 1953 roku z inicjatywy pisarza Johna Creaseya i do dziś promuje literaturę kryminalną oraz wspiera zawodowych autorów. Organizacja przyznaje corocznie jedenaście nagród zwanych Daggers (sztylety). Wśród nich są Gold Dagger dla najlepszej powieści kryminalnej, Ian Fleming Steel Dagger dla najlepszego thrillera oraz Diamond Dagger za całokształt twórczości.

Pięć lat później podobne zestawienie przygotowało amerykańskie stowarzyszenie Mystery Writers of America, w skrócie MWA. Organizację założyli w 1945 roku Clayton Rawson, Anthony Boucher, Lawrence Treat i Brett Halliday, a jej siedziba mieści się w Nowym Jorku. MWA co roku przyznaje nagrodę Edgara – statuetkę przedstawiającą popiersie Edgara Allana Poego – a najwyższym wyróżnieniem organizacji jest Grand Master Award za całokształt twórczości. Obie listy, CWA i MWA, w dużej mierze się pokrywają, choć różnią się na samym szczycie – i to właśnie te różnice są najciekawsze.

Top 10 powieści kryminalnych według CWA

Poniższa dziesiątka to ścisła czołówka rankingu CWA z 1990 roku.

Raymond Chandler ma w tej dziesiątce aż dwie pozycje: “Głęboki sen” i “Żegnaj, laleczko”. Żaden inny autor się nie powtarza, co potwierdza, że to właśnie Chandler najmocniej ukształtował styl noir.

Ranking Mystery Writers of America – inne spojrzenie na klasykę

Amerykańska lista MWA na samym szczycie stawia nie pojedynczą powieść, lecz komplet opowiadań i powieści o Sherlocku Holmesie Arthura Conana Doyle’a, publikowanych w latach 1887-1927. To istotna różnica względem rankingu CWA, gdzie numerem jeden jest “Córka czasu”. Na liście MWA są też tytuły, których nie ma w zestawieniu CWA. Należy do nich “Milczenie owiec” Thomasa Harrisa z 1988 roku (16. miejsce) oraz “Morderstwo w Orient Expressie” Agathy Christie z 1934 roku (41. miejsce).

Jak ranking magazynu TIME ocenia klasykę kryminału

Trzecim punktem odniesienia jest ranking magazynu TIME. Na jego czele znalazła się “Kobieta w bieli” Wilkiego Collinsa, a tuż za nią “Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego. Ta powieść w rankingach CWA i MWA w ogóle się nie pojawia. Pierwsza piątka tej listy wygląda następująco:

1. Kobieta w bieli – Wilkie Collins
2. Zbrodnia i kara – Fiodor Dostojewski
3. The Leavenworth Case – Anna Katharine Green
4. Dokręcanie śruby – Henry James
5. Pies Baskervillów – Arthur Conan Doyle

Zestawienie TIME dobrze uzupełnia listy CWA i MWA, bo sięga poza klasyczny kanon anglosaski. Znalazła się w nim rosyjska klasyka i literatura grozy balansująca na granicy kryminału.

Współczesne kryminały, które warto znać

Rankingi CWA, MWA i magazynu TIME sięgają klasyki sprzed dekad, ale gatunek kryminału rozwija się też dziś. Przykładem współczesnego bestsellera jest “Klub czwartkowych morderstw” Richarda Osmana, wydany 3 września 2020 roku. W pierwszych trzech dniach sprzedaży rozszedł się w 45 tysiącach egzemplarzy. W tygodniu poprzedzającym Boże Narodzenie 2020 roku sprzedał się w nakładzie ponad 134 tysięcy egzemplarzy. Stał się dzięki temu pierwszą powieścią debiutancką w historii, która zdobyła pozycję numer 1 na brytyjskiej liście bestsellerów w okresie świątecznym. Książka doczekała się czterech kontynuacji, z których ostatnia, “The Impossible Fortune”, ukazała się w 2025 roku. W tym samym roku powstała też ekranizacja w reżyserii Chrisa Columbusa, z Helen Mirren, Pierce’em Brosnanem i Benem Kingsleyem w rolach głównych.

Innym przykładem współczesnego kryminału psychologicznego jest “Milczący pacjent” Aleksa Michaelidesa, wydany 5 lutego 2019 roku. Powieść po premierze zadebiutowała na 1. miejscu listy bestsellerów New York Timesa i zdobyła nagrodę Goodreads Choice Award 2019 w kategorii mystery i thriller.

Autorzy kryminałów, których poleca się najczęściej

Wydawcy i księgarnie najczęściej rekomendują początkującym czytelnikom kryminału kilku autorów. Agatha Christie bywa nazywana królową kryminału i to właśnie od niej najczęściej zaczyna się przygodę z gatunkiem. Obok niej regularnie pojawia się Arthur Conan Doyle jako twórca Sherlocka Holmesa oraz Henning Mankell ze swoją serią o komisarzu Wallanderze. Do tego grona dołącza Stieg Larsson, autor trylogii Millennium, która na dobre wprowadziła do popkultury skandynawski kryminał. Wśród polskich autorów najczęściej wymienia się Marka Krajewskiego z serią o komisarzu Mocku oraz Katarzynę Bondę, autorkę powieści o profilerce Saszy Załuskiej.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie są 10 najlepszych książek kryminalnych?

Zależy to od przyjętego rankingu. Według CWA są to książki wymienione w tabeli powyżej – od “Córki czasu” Josephine Tey na 1. miejscu po “Sokoła maltańskiego” Dashiella Hammetta na 10.

Jakie są najlepsze książki kryminalne wszech czasów?

Nie ma jednej odpowiedzi. Trzy najważniejsze rankingi – CWA, MWA i magazyn TIME – wskazują na pierwszym miejscu różne tytuły. Wymieniają odpowiednio “Córkę czasu” Josephine Tey, komplet opowiadań o Sherlocku Holmesie Arthura Conana Doyle’a i “Kobietę w bieli” Wilkiego Collinsa. Wspólnym mianownikiem tych list są autorzy tacy jak Agatha Christie, Raymond Chandler czy Dashiell Hammett.

Jakie książki kryminalne są warte przeczytania?

Osobom zaczynającym przygodę z gatunkiem wydawcy najczęściej polecają klasykę. Wymieniają powieści Agathy Christie z Herkulesem Poirot i panną Marple, opowiadania o Sherlocku Holmesie Arthura Conana Doyle’a oraz “Sokoła maltańskiego” Dashiella Hammetta jako wprowadzenie do stylu noir. Osobom szukającym czegoś współczesnego poleca się serię o komisarzu Wallanderze Henninga Mankella lub trylogię Millennium Stiega Larssona.

Jaka jest najlepsza seria książek kryminalnych?

Według rankingu MWA najwyżej ocenianą serią jest komplet opowiadań i powieści o Sherlocku Holmesie Arthura Conana Doyle’a – to jedyna pozycja z serii na samym szczycie tej listy. Wśród współcześnie polecanych cykli najczęściej wymienia się też serię o komisarzu Wallanderze Henninga Mankella, trylogię Millennium Stiega Larssona oraz polską serię o komisarzu Mocku Marka Krajewskiego.

Jakie są najlepsze książki kryminalne na faktach?

Do klasyki literatury faktu należy “W zimnej krwi” Trumana Capote. Powieść oparta jest na prawdziwej zbrodni – zabójstwie rodziny Clutterów w miejscowości Holcomb w stanie Kansas w nocy z 14 na 15 listopada 1959 roku. Na autentycznej, nigdy formalnie nierozwiązanej sprawie opiera się też “Czarna Dalia” Jamesa Ellroya, inspirowana morderstwem Elizabeth Short w Los Angeles w 1947 roku. W powieści Ellroy proponuje fikcyjne rozwiązanie tej zagadki.

Żadna z tych list nie jest jedynie słuszna. CWA, MWA i TIME różnią się metodologią i momentem powstania, a najnowsze bestsellery, jak “Klub czwartkowych morderstw” czy “Milczący pacjent”, pokazują, że gatunek wciąż się rozwija. Potraktuj je jako różne punkty wyjścia do własnych poszukiwań w świecie kryminału.

Źródła:

• Wikipedia – 100 najlepszych powieści kryminalnych wszech czasów
• Kot, kawa i książki – 100 najlepszych kryminałów i thrillerów wszech czasów według magazynu TIME
• Znak – Jakie kryminały warto przeczytać? Ranking najlepszych
• Wikipedia (en) – Crime Writers’ Association
• Wikipedia (en) – Mystery Writers of America
• Wikipedia (en) – The Thursday Murder Club
• Wikipedia (en) – The Silent Patient
• Wikipedia (en) – In Cold Blood
• Wikipedia (en) – The Black Dahlia (novel)