Winyl czy płyta CD? Porównanie jakości dźwięku i wygody

Winyl czy CD? Jeśli liczą się wyłącznie parametry, wygrywa płyta kompaktowa: ma większą dynamikę, lepszą separację kanałów i nie zużywa się przy odtwarzaniu. Winyl wybiera się z innych powodów – dla brzmienia, które wielu osobom po prostu się podoba, dużej okładki, kolekcjonowania i samego rytuału słuchania. Poniżej porównanie oparte na danych technicznych, a nie na obiegowych opiniach.

Jak winyl i płyta CD zapisują dźwięk

Płyta winylowa przechowuje nagranie analogowo, w postaci spiralnego rowka, którego kształt odwzorowuje falę dźwiękową. Współczesne płyty tłoczy się z polichlorku winylu (stąd potoczna nazwa), a ich średnica sięga 30 cm. Płytę długogrającą odtwarzaną z prędkością 33⅓ obr./min zaprezentowała firma Columbia Records w 1948 roku.

Płyta CD to nośnik cyfrowy. Dźwięk jest próbkowany 44 100 razy na sekundę (44,1 kHz) i zapisywany z rozdzielczością 16 bitów, zwykle bez kompresji. Informacja ma postać mikroskopijnych wgłębień w warstwie aluminium na poliwęglanowym krążku o średnicy 12 cm, a odczytuje ją laser. Pierwsze płyty CD wytłoczono 17 sierpnia 1982 roku, a do sklepów w Europie trafiły w marcu 1983 roku.

Na okładkach wielu płyt CD widnieje trzyliterowy kod informujący o technice produkcji: AAD oznacza nagranie i miks analogowy z cyfrowym masteringiem, ADD – analogowe nagranie z cyfrowym miksem i masteringiem, a DDD – cały proces cyfrowy.

Najważniejsze parametry obu nośników

Który nośnik brzmi lepiej

Co mówią pomiary

Według inżyniera dźwięku z Uniwersytetu Tufts różnica między najcichszym a najgłośniejszym dźwiękiem na płycie LP wynosi około 70 dB, a na CD przekracza 90 dB. Jeszcze większa przepaść dotyczy separacji kanałów: ponad 90 dB na CD wobec najwyżej 30 dB na winylu. Do tego dochodzą wady wynikające z mechaniki gramofonu:

• każdy gramofon, nawet bardzo drogi, generuje niskoczęstotliwościowy szum przenoszony przez igłę do wzmacniacza,
• napęd mechaniczny wprowadza drobne wahania prędkości, a więc i wysokości dźwięku,
• drobiny kurzu w rowkach powodują trzaski, które słychać nawet po starannym czyszczeniu płyty.

Sama płyta CD pozwala zapisać sygnał w paśmie do 22 kHz z odstępem od szumu 96 dB, co przekracza zarówno możliwości winyla, jak i ludzkiego słuchu. Z tego powodu materiał z płyty winylowej da się przenieść na CD bez słyszalnej straty.

Skąd bierze się “ciepłe” brzmienie winyla

Charakterystyczne ciepło winyla to w dużej mierze efekt jego niedoskonałości. Zniekształcenia harmoniczne, które wprowadza tor analogowy, ucho może odbierać jako przyjemne. Znaczenie ma też sposób przygotowania nagrania: mocny bas w jednym kanale mógłby wybić igłę z rowka, dlatego realizatorzy umieszczają niskie tony na środku panoramy. Wersja winylowa albumu bywa więc zmiksowana inaczej niż wydanie cyfrowe, a różnica w odsłuchu nie musi wynikać z samego nośnika.

Czy słuchacze słyszą różnicę

Przekonanie, że żaden zapis cyfrowy nie dorówna płycie gramofonowej, nie znajduje potwierdzenia w badaniach. W testach odsłuchowych uczestnicy nie potrafili wykryć przetworników analogowo-cyfrowych i cyfrowo-analogowych wstawionych w tor odtwarzania. Preferencja dla winyla jest więc sprawą gustu i przyzwyczajenia, a nie wyższej wierności.

Odtwarzanie, zużycie i trwałość

Płyta CD nie zużywa się podczas odczytu – starzeje się jedynie w wyniku naturalnych procesów, a jej żywotność szacuje się dziś na około 50-100 lat. Winyl jest bardziej wymagający. Przy każdym odtworzeniu igła stopniowo zaciera najdrobniejsze nierówności rowka, czyli najwyższe częstotliwości, a kurz zamienia się w słyszalne trzaski. Z płytą gramofonową trzeba więc obchodzić się ostrożnie i trzymać ją w czystości.

Różni się też wygoda słuchania. Album na CD gra bez przerwy do 74-80 minut, a strona płyty winylowej trwa zwykle do 22,5 minuty, więc w połowie trzeba ją odwrócić. Dla części słuchaczy to wada, dla innych element rytuału – od wyjęcia płyty z okładki po opuszczenie ramienia gramofonu.

Dlaczego winyl wraca mimo gorszych parametrów

Płyta kompaktowa w ciągu kilku lat niemal wyparła winyl: w 1990 roku sprzedano 11,7 mln płyt gramofonowych i 286 mln płyt CD. Pod koniec pierwszej dekady XXI wieku CD zaczął jednak przegrywać ze streamingiem, a winyl przeżył renesans, szczególnie wśród osób poniżej 35. roku życia, które chciały mieć muzykę na fizycznym nośniku. Według raportu RIAA z 2020 roku płyty winylowe po raz pierwszy od lat 80. sprzedawały się w Stanach Zjednoczonych lepiej niż płyty CD.

Jako atuty winyla wskazuje się przede wszystkim duży format i okładkę, którą można wyeksponować. Istnieje też spory katalog nagrań, które nigdy nie doczekały się wznowienia na płycie CD – dla ich miłośników gramofon jest jedyną drogą do oryginalnych wydań.

Winyl czy CD – jak wybrać

Wybierz płytę CD, jeśli:

• zależy ci na największej wierności nagrania i braku szumów,
• chcesz słuchać całego albumu bez przerw,
• płyty mają być odporne na częste odtwarzanie,
• masz ograniczone miejsce na kolekcję.

Wybierz winyl, jeśli:

• lubisz brzmienie gramofonu i akceptujesz jego ograniczenia,
• ważna jest dla ciebie duża okładka i kolekcjonowanie,
• szukasz nagrań, które nie ukazały się na CD,
• słuchanie muzyki traktujesz jak rytuał, a nie tło.

Najczęściej zadawane pytania

Co jest lepsze, CD czy winyl?

Pod względem technicznym lepsza jest płyta CD: oferuje dynamikę ponad 90 dB wobec około 70 dB na winylu, znacznie lepszą separację kanałów i nie zużywa się przy odtwarzaniu. Winyl wygrywa formą – dużą okładką, kolekcjonerskim charakterem i rytuałem słuchania.

Czy dźwięk z winyla jest lepszy?

Nie w sensie wierności. Winyl ma mniejszą dynamikę, słyszalne trzaski i szum mechanizmu gramofonu. Jego “ciepłe” brzmienie wynika m.in. ze zniekształceń harmonicznych, które wielu słuchaczy odbiera jako przyjemne, dlatego może się po prostu bardziej podobać.

Czy warto kupować winyle?

Warto, jeśli cenisz fizyczny nośnik z dużą okładką, lubisz kolekcjonować albo szukasz nagrań niewznowionych na CD. Jeśli najważniejsza jest jakość dźwięku i wygoda, lepszym wyborem będzie płyta CD.

Czy muzyka z gramofonu jest lepsza?

Gramofon nie odtwarza muzyki wierniej niż odtwarzacz CD – w testach słuchacze nie odróżniali sygnału przepuszczonego przez przetworniki cyfrowe od oryginału. Różnice, które słychać, wynikają najczęściej z innego masteringu wydania winylowego oraz z charakteru toru analogowego.

Źródła:

• Wikipedia – Płyta kompaktowa
• Wikipedia – Płyta gramofonowa
• Tufts Now – Does music sound better on vinyl records?
• panwinyl.pl
• odkurzonewinyle.pl