Przewodnik po przedwzmacniaczach gramofonowych

Przedwzmacniacz gramofonowy wzmacnia sygnał z wkładki gramofonowej i koryguje jego charakterystykę częstotliwościową zgodnie ze standardem RIAA. Nazywa się go też stopniem gramofonowym albo phonostage. Sygnał z wkładki jest bardzo słaby. Bez wzmocnienia byłby praktycznie niesłyszalny w typowym systemie audio, a bez korekcji RIAA brzmienie płyty byłoby zniekształcone. W tym poradniku podpowiadamy, jaki przedwzmacniacz gramofonowy wybrać – zależnie od rodzaju wkładki, budżetu i tego, czy Twój wzmacniacz ma już wejście phono.

Czym jest przedwzmacniacz gramofonowy

Przedwzmacniacz gramofonowy to autonomiczne urządzenie audio. Jego zadaniem jest wzmocnienie sygnału z wkładki gramofonowej i ukształtowanie jego charakterystyki częstotliwościowej. Może być wbudowany w gramofon lub wzmacniacz, albo działać jako osobne, zewnętrzne urządzenie.

Wkładki MM i MC – różne wymagania wzmocnienia

Wybór przedwzmacniacza zależy przede wszystkim od typu wkładki gramofonowej. To ona narzuca wymagane wzmocnienie, impedancję wejściową i poziom szumu.

Wkładka MM (Moving Magnet)

Wkładki MM to najpopularniejszy typ – spotykany w większości gramofonów. Wymagają wzmocnienia rzędu 100 razy, czyli około 40 decybeli, przy napięciu wejściowym 2-5 mV i impedancji wejściowej 47 kiloomów. Typowy poziom szumu takiego stopnia to 85-90 decybeli.

Wkładka MC (Moving Coil)

Wkładki MC generują znacznie słabszy sygnał. Przedwzmacniacz musi więc zapewnić wzmocnienie większe o kolejne 10 razy (20 decybeli) niż w przypadku MM, przy czułości wejścia 0,2-0,5 mV. Impedancja wejściowa dla MC mieści się zwykle w zakresie od 10 do 1000 omów, a poziom szumu wynosi około 81 decybeli.

Parametry MM i MC w jednym zestawieniu

W sprzęcie wysokiej klasy stosunek sygnału do szumu bywa jeszcze wyższy. Natemataudio.pl podaje tu wartości referencyjne: 65-86 dB dla MM i do 92 dB dla MC.

Korekcja RIAA i jej dokładność

Standard korekcji RIAA przyjęła większość producentów płyt winylowych po 1964 roku. Ujednolicił on sposób nagrywania i odtwarzania dźwięku analogowego. Dokładność, z jaką przedwzmacniacz odwzorowuje krzywą RIAA, wpływa bezpośrednio na wierność brzmienia. Urządzenia referencyjne utrzymują odchylenie do 0,05 decybela, a bardzo dobre modele mieszczą się w przedziale 0,1-0,2 decybela. Tańsze, zewnętrzne przedwzmacniacze mają zwykle specyfikacje rzędu 0,4 decybela w paśmie od 20 Hz do 20 kHz. To nadal wystarczająca dokładność do przyjemnego słuchania, choć gorsza niż w sprzęcie wysokiej klasy.

Przedwzmacniacz wbudowany czy zewnętrzny

Zewnętrzny przedwzmacniacz jest potrzebny wtedy, gdy wzmacniacz albo amplituner nie ma wbudowanego wejścia phono – oznaczonego zwykle jako para gniazd RCA z odpowiednim opisem. Wiele wzmacniaczy stereo i amplitunerów kina domowego ma taki stopień zintegrowany. Ze względu na współdzielone zasilanie i oszczędności produkcyjne jego jakość bywa jednak przeciętna. Zewnętrzny model ma własną obudowę i zasilacz – może dać nawet o 20 decybeli lepszy stosunek sygnału do szumu, czyli odczuwalnie czystszy dźwięk. Umożliwia też regulację parametrów takich jak wzmocnienie, obciążenie czy pojemność wejściowa, przydatną zwłaszcza przy droższych wkładkach MC.

Warto też rozróżnić nazewnictwo sprzętu. Wzmacniacz zintegrowany to przedwzmacniacz i końcówka mocy (wzmacniacz mocy) połączone w jednym urządzeniu. Amplituner to z kolei rodzaj wzmacniacza mocy wzbogaconego o dodatkowe funkcje, na przykład radio, ale często bez wbudowanego przedwzmacniacza gramofonowego – dlatego o wyborze amplitunera do gramofonu decyduje właśnie obecność wejścia phono.

Lampowy czy tranzystorowy

Konstrukcje tranzystorowe cechują się wysoką precyzją i niskim poziomem zniekształceń. Dzięki temu wiernie odwzorowują sygnał źródłowy. Są też tańsze w produkcji i trwalsze, więc lepiej sprawdzają się jako pierwszy przedwzmacniacz. Przedwzmacniacze lampowe nadają dźwiękowi charakterystyczne ciepło i naturalność. Generują niższą moc i są bardziej delikatne w eksploatacji niż modele tranzystorowe. Cenią to sobie słuchacze przywiązani do analogowego brzmienia – zwykle kosztem wyższej ceny i większych gabarytów.

Ile kosztuje przedwzmacniacz gramofonowy i jak go wybrać

Ceny przedwzmacniaczy gramofonowych rozciągają się od kilkudziesięciu złotych po kilkadziesiąt tysięcy – zależnie od klasy sprzętu. W segmencie budżetowym, poniżej 150 złotych, znajdziemy modele takie jak Vivanco PA115 czy Analogis Easy Phono – oba z gniazdem DIN5 i uchwytem montażowym. Uzupełnia je N-Audio AK-750S z regulacją wzmocnienia (GAIN). Nieco wyżej, w okolicach 500 złotych, pojawiają się urządzenia z dodatkowymi regulacjami. Art DJ Pre 2 ma przełączaną pojemność wejściową (100 lub 200 pF) i filtr subsoniczny, Pro-Ject Phono Box obsługuje wkładki MC, a Taga Harmony TTP-300 oferuje przełącznik MM/MC. Wyższe przedziały cenowe, od około 2000 do 10 000 złotych, to modele średniej klasy audiofilskiej. Powyżej 20 000 złotych zaczyna się segment hi-end.

Przy wyborze warto kierować się kilkoma zasadami:

• dobierz przedwzmacniacz do typu posiadanej wkładki (MM albo MC) – to podstawowe kryterium,
• sprawdź, czy Twój wzmacniacz ma już wbudowane wejście phono – jeśli tak, zewnętrzny stopień jest opcją, a nie koniecznością,
• zwróć uwagę na możliwość regulacji wzmocnienia, obciążenia i pojemności, szczególnie przy wkładkach MC,
• im mniejsza impedancja wyjściowa przedwzmacniacza, tym lepiej współpracuje on z kolejnymi elementami toru audio.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy potrzebny jest przedwzmacniacz gramofonowy?

Zewnętrzny przedwzmacniacz jest potrzebny wtedy, gdy wzmacniacz lub amplituner nie ma wbudowanego wejścia phono. Widać je zwykle jako parę gniazd RCA z odpowiednim opisem. Zewnętrzny model bywa też lepszym wyborem, gdy wbudowany stopień w posiadanym sprzęcie ma słabsze parametry.

Czy przedwzmacniacz gramofonowy jest konieczny?

Tak, gdy odtwarzasz płyty z gramofonu bez wbudowanego stopnia phono. Żadne ze zwykłych wejść liniowych wzmacniacza (AUX, LINE) nie nadaje się do bezpośredniej pracy z gramofonem analogowym – mają zbyt niskie wzmocnienie i liniową charakterystykę przetwarzania, bez korekcji RIAA. Bez przedwzmacniacza dźwięk będzie bardzo cichy i zniekształcony.

Czy przedwzmacniacz gramofonowy to to samo co wzmacniacz?

Nie. Przedwzmacniacz tylko wzmacnia i koryguje sygnał z wkładki gramofonowej do poziomu liniowego – nie ma mocy, by napędzić głośniki. Wzmacniacz zintegrowany łączy w sobie przedwzmacniacz i końcówkę mocy w jednym urządzeniu, a to właśnie końcówka mocy odpowiada za napęd głośników. Dlatego przedwzmacniacz gramofonowy jest tylko jednym z elementów całego wzmacniacza, a nie jego zamiennikiem.

Jaki wzmacniacz do gramofonu z przedwzmacniaczem?

Jeśli gramofon ma już wbudowany przedwzmacniacz, jego sygnał wystarczy podłączyć do zwykłego wejścia liniowego wzmacniacza – oznaczonego jako AUX lub LINE, albo do aktywnych kolumn. Nie potrzeba wtedy osobnego wejścia phono.

Po co stosuje się przedwzmacniacz?

Przedwzmacniacz wzmacnia bardzo słaby sygnał z wkładki gramofonowej do poziomu używanego przez resztę systemu audio. Jednocześnie koryguje jego charakterystykę częstotliwościową zgodnie ze standardem RIAA i przywraca naturalne brzmienie nagrania.

Źródła:

• Top-Hifi – Jak wybrać przedwzmacniacz gramofonowy?
• Portal Winylowy – Przedwzmacniacz gramofonowy – jaki wybrać na początek?
• Salony Nautilus – Przedwzmacniacze gramofonowe
• Sklep.RMS.pl – Przedwzmacniacze gramofonowe
• Muziker – Przedwzmacniacze gramofonowe
• Natemataudio – Przedwzmacniacz do gramofonu – czym jest i jak wybrać odpowiedni
• Euro.com.pl – Przedwzmacniacz gramofonowy – jaki warto wybrać?