Newsletter Subscribe
Enter your email address below and subscribe to our newsletter
ByRedakcja
Zielone technologie dla zrównoważonego rozwoju
Share your love
Zielone technologie to rozwiązania, które szkodzą środowisku mniej niż technologie, które zastępują: zużywają mniej zasobów, mniej zanieczyszczają i lepiej radzą sobie z odpadami. Nie istnieje jedna ścisła definicja tego pojęcia, dlatego punktem odniesienia jest zwykle opis przyjęty przez ONZ. Wyjaśniamy, skąd się wziął, jak łączy się z celami zrównoważonego rozwoju i po czym poznać, że rozwiązanie jest zielone naprawdę, a nie tylko w reklamie.
W tym artykule przeczytasz o:
Definicja zielonych technologii według ONZ
Najczęściej przywoływany opis pochodzi z rozdziału 34 dokumentu Agenda 21, gdzie mowa o technologiach przyjaznych środowisku. W porównaniu z rozwiązaniami, dla których są zamiennikiem, takie technologie:
- chronią środowisko,
- mniej zanieczyszczają,
- wykorzystują wszystkie zasoby w bardziej zrównoważony sposób,
- poddają recyklingowi więcej odpadów i produktów,
- postępują z pozostałymi odpadami w sposób bardziej akceptowalny.
Ten sam dokument rozróżnia dwa podejścia do zanieczyszczeń. Pierwsze to technologie procesowe i produktowe, które od początku wytwarzają mało odpadów albo nie wytwarzają ich wcale. Drugie to technologie “końca rury”, czyli oczyszczanie zanieczyszczeń, które już powstały. Dokument zastrzega też, że chodzi nie o pojedyncze urządzenia, lecz o całe systemy: wiedzę, procedury, towary i usługi, sprzęt oraz sposób organizacji i zarządzania.
Z tej definicji wynika ważna rzecz: zieloność jest względna. Technologię ocenia się zawsze w porównaniu z tym, co zastępuje, a nie w oderwaniu od kontekstu.
Związek z celami zrównoważonego rozwoju
Zrównoważony rozwój ONZ opisuje jako zaspokajanie potrzeb obecnego pokolenia bez ograniczania możliwości zaspokojenia potrzeb przyszłych pokoleń. To podejście łączy troskę o środowisko z rozwojem gospodarczym. Ramę działań wyznacza Agenda 2030 przyjęta w 2015 roku, której rdzeniem jest 17 celów zrównoważonego rozwoju. Część z nich wprost dotyczy obszarów, w których działają zielone technologie.
| Cel ONZ | Brzmienie (skrót) | Przykładowe zielone technologie |
|---|---|---|
| Cel 6 | dostęp do wody i warunków sanitarnych oraz zrównoważone gospodarowanie nimi | oczyszczanie ścieków |
| Cel 7 | przystępna, niezawodna, zrównoważona i nowoczesna energia dla wszystkich | fotowoltaika, energetyka wiatrowa, pompy ciepła |
| Cel 9 | odporna infrastruktura, zrównoważone uprzemysłowienie, innowacje | wychwytywanie i składowanie CO2 w przemyśle |
| Cel 11 | miasta bezpieczne, odporne i zrównoważone | transport elektryczny |
| Cel 12 | zrównoważone wzorce konsumpcji i produkcji | ekoprojektowanie, naprawa i ponowne użycie produktów |
| Cel 13 | pilne działania na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatu | wszystkie rozwiązania ograniczające emisje gazów cieplarnianych |
Energia: odnawialne źródła i pompy ciepła
W energetyce skalę zmian dobrze widać w liczbach. Według raportu Renewables 2024 Międzynarodowej Agencji Energetycznej do 2030 roku ma zostać uruchomionych około 5500 GW nowych mocy odnawialnych, a globalne moce odnawialne wzrosną 2,7 raza. Fotowoltaika odpowie za 80% tego wzrostu, a słońce i wiatr łącznie za 95%. Agencja zaznacza jednak, że nawet taki przyrost nie wystarczy do potrojenia mocy odnawialnych, czyli celu, który wyznaczyły sobie państwa.
Drugą technologią, która zmienia zużycie energii w budynkach, są pompy ciepła. Międzynarodowa Agencja Energetyczna podaje, że urządzenia dostępne na rynku są od trzech do pięciu razy bardziej efektywne energetycznie niż kotły gazowe. Nawet zasilane prądem z emisyjnych źródeł ograniczają emisje gazów cieplarnianych o co najmniej 20% w porównaniu z kotłem gazowym, a im czystsza energia elektryczna, tym większa różnica.
Transport elektryczny
Elektryfikacja transportu to jeden z przykładów zielonych technologii znanych z codziennego życia. Dane Międzynarodowej Agencji Energetycznej pokazują jej skalę: w 2024 roku na świecie sprzedano ponad 17 milionów samochodów elektrycznych, co oznacza ponad 20% udziału w sprzedaży nowych aut. Ponad 11 milionów z nich trafiło na rynek chiński.
Przemysł: wychwytywanie CO2 i gospodarka o obiegu zamkniętym
W przemyśle zielone technologie działają na dwa sposoby. Pierwszy to ograniczanie emisji. Służy temu wychwytywanie, wykorzystanie i składowanie dwutlenku węgla. Międzynarodowa Agencja Energetyczna określa je jako ważną technologię redukcji emisji, którą można stosować w przemyśle i w wytwarzaniu energii.
Drugi sposób to zmiana samego modelu produkcji. W gospodarce o obiegu zamkniętym produkty i materiały pozostają w obiegu jak najdłużej, a ilość odpadów i zużycie zasobów są ograniczane do minimum. Unia Europejska przyjęła plan działania w tej sprawie w marcu 2020 roku jako jeden z filarów Europejskiego Zielonego Ładu. W lipcu 2024 roku weszły w życie dwa akty prawne, które przekładają te założenia na praktykę:
- rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, które określa wymagania środowiskowe wobec produktów,
- dyrektywa ustanawiająca prawo do naprawy towarów.
To przykład tego, co definicja ONZ nazywa systemem: sama technologia recyklingu nie wystarczy, jeśli produkt nie został zaprojektowany tak, by dało się go naprawić albo rozebrać.
Jak odróżnić zieloną technologię od greenwashingu
Popularność ekologii sprawia, że wiele rozwiązań przedstawia się jako zielone na wyrost albo niezgodnie z prawdą. To zjawisko nazywa się greenwashingiem. Kryteria z definicji ONZ można zamienić w proste pytania kontrolne:
| Kryterium | Pytanie kontrolne |
|---|---|
| Punkt odniesienia | Z jakim rozwiązaniem porównano technologię i czy to porównanie jest uczciwe? |
| Zanieczyszczenia | Czy technologia zapobiega zanieczyszczeniom, czy tylko oczyszcza je po fakcie? |
| Zasoby | Czy zużywa mniej energii, wody i surowców w całym cyklu życia, a nie tylko na jednym etapie? |
| Odpady | Czy produkt da się naprawić, poddać recyklingowi albo ponownie wykorzystać? |
| System | Czy działa w otoczeniu, które pozwala wykorzystać jej zalety, na przykład w sieci z udziałem odnawialnych źródeł energii? |
Korzyść dla klimatu i korzyść dla środowiska nie zawsze idą w parze. Rozwiązanie, które obniża emisje, może jednocześnie zwiększać ilość trudnych do przetworzenia odpadów. Pełna ocena wymaga spojrzenia na oba wymiary.
Najczęściej zadawane pytania
Czym są zielone technologie?
To technologie, które w porównaniu z rozwiązaniami, jakie zastępują, chronią środowisko, mniej zanieczyszczają, oszczędniej korzystają z zasobów, poddają recyklingowi więcej odpadów i lepiej postępują z odpadami pozostałymi. Przykłady to wytwarzanie energii z odnawialnych źródeł, elektryfikacja transportu, ograniczanie zużycia energii przez urządzenia i ogrzewanie, kogeneracja oraz oczyszczanie ścieków.
Na czym polega zasada zrównoważonego rozwoju?
Polega na zaspokajaniu potrzeb obecnego pokolenia w taki sposób, by nie ograniczać możliwości zaspokojenia potrzeb przyszłych pokoleń. W praktyce oznacza to łączenie rozwoju gospodarczego z troską o środowisko, co ONZ rozpisała na 17 celów Agendy 2030.
Jakie są przykłady zrównoważonego rozwoju?
Przykładami są działania, które realizują cele Agendy 2030: zastępowanie kotłów gazowych pompami ciepła, rozwój fotowoltaiki i energetyki wiatrowej, przechodzenie na transport elektryczny, oczyszczanie ścieków czy projektowanie produktów tak, by dało się je naprawić i ponownie wykorzystać.
Źródła:
- ONZ – Agenda 21, rozdział 34
- ONZ – The 17 Goals, Sustainable Development
- ONZ – Sustainability, United Nations Academic Impact
- IEA – Renewables 2024, Executive summary
- IEA – The Future of Heat Pumps, Executive summary
- IEA – Global EV Outlook 2025, Executive summary
- IEA – Carbon capture, utilisation and storage
- Komisja Europejska – Circular economy
- Climate&Strategy – Zielone technologie. Czym są i jak wpływają na biznes?
