Jak skutecznie zwalczyć trądzik u dorosłych

Trądzik kojarzy się przede wszystkim z okresem dojrzewania. To jednak nie cała prawda o tej chorobie. Trądzik pospolity (acne vulgaris) to przewlekła choroba skóry dotycząca aparatu włosowo-łojowego, której towarzyszy łojotok. Najczęściej pojawia się u młodzieży, ale może wystąpić też u dorosłych – a w niektórych przypadkach ujawnić się dopiero po latach bez żadnych problemów skórnych.

Co ciekawe, o ile trądzik młodzieńczy częściej dotyczy mężczyzn, o tyle trądzik występujący w wieku dorosłym dotyka częściej kobiet. Zmiany skórne mogą utrzymywać się od okresu dojrzewania albo pojawić się po raz pierwszy dopiero w dorosłym życiu. A przecież w trzeciej dekadzie życia u większości osób trądzik ustępuje samoistnie.

Trądzik u dorosłych bywa określany terminem acne tarda – jak podaje czasopismo branżowe Wiadomości Dermatologiczne, dotyczy on zmian pojawiających się po 25. roku życia. Medycyna Praktyczna zwraca uwagę, że trądzik osób dorosłych zdarza się coraz częściej i nawet czterokrotnie częściej dotyka kobiet niż mężczyzn.

Przyczyny trądziku u dorosłych

Mechanizm powstawania trądziku jest złożony. Składa się na niego kilka powiązanych ze sobą procesów:

• zwiększona produkcja łoju
• zablokowanie aparatu włosowo-łojowego przez czop rogowy
• kolonizacja przewodu wyprowadzającego przez bakterie Cutibacterium acnes
• reakcja zapalna i immunologiczna skóry

Zaburzenia hormonalne

Pewną rolę odgrywają męskie hormony płciowe, czyli androgeny – pobudzają one produkcję sebum. Hiperandrogenizm, czyli zwiększone stężenie androgenów we krwi, może powodować trądzik. Większość pacjentów z trądzikiem pospolitym nie ma jednak nadmiaru androgenów. Sama diagnoza trądziku nie oznacza więc automatycznie zaburzeń hormonalnych.

Zaburzenia endokrynologiczne: PCOS i choroby tarczycy

U części kobiet trądzik dorosłych wiąże się z konkretnymi schorzeniami endokrynologicznymi. Portal DOZ.pl wymienia wśród nich zespół policystycznych jajników (PCOS), który powoduje nadmiar androgenów, oraz choroby tarczycy – zarówno niedoczynność, jak i nadczynność zaburzają równowagę hormonalną organizmu. Rolę odgrywa też insulinooporność, bo insulina pobudza produkcję androgenów. Jeśli trądzikowi towarzyszą nieregularne miesiączki, nadmierne owłosienie lub wypadanie włosów, warto o tym powiedzieć lekarzowi – te objawy razem mogą wskazywać na podłoże hormonalne wymagające diagnostyki.

Stres i kortyzol

Przewlekły stres podnosi poziom kortyzolu, co – jak wskazują Wiadomości Dermatologiczne – nasila stan zapalny w skórze i sprzyja pojawianiu się nowych zmian. Kortyzol dodatkowo pobudza wydzielanie sebum, więc długotrwałe napięcie psychiczne może utrudniać leczenie trądziku u dorosłych.

Dieta i inne czynniki zaostrzające

Podejrzewa się, że dieta ma wpływ na występowanie trądziku – negatywnie mogą działać mleko oraz produkty o wysokim indeksie glikemicznym. Badania nie potwierdziły za to popularnego przekonania, że winna jest czekolada. Nie ma dowodów naukowych na to, by jakakolwiek konkretna dieta pomagała większości chorych z trądzikiem. Trudno więc mówić o jednej, uniwersalnej “diecie przeciwtrądzikowej”.

Do zaostrzenia zmian trądzikowych mogą się przyczyniać także inne czynniki:

• powtarzające się urazy mechaniczne skóry, na przykład szorowanie kosmetykami
• zwiększone spożycie mleka i produktów o wysokim indeksie glikemicznym
• stres
• insulinooporność
• zbyt mała lub nadmierna masa ciała (mierzona wskaźnikiem BMI)

U osób dorosłych w zaostrzaniu zmian trądzikowych znaczną rolę odgrywają też:

• stres psychiczny
• stosowanie niektórych leków, na przykład steroidów
• kosmetyki
• palenie papierosów

Geny i pielęgnacja

Czynniki genetyczne mają tu bez wątpienia duże znaczenie. U osób z uporczywym trądzikiem na ogół stwierdza się w wywiadzie występowanie trądziku u innych członków rodziny. Znaczenie ma też codzienna pielęgnacja, o której szerzej piszemy niżej.

Trądzik dorosłych a trądzik młodzieńczy i trądzik różowaty

Trądzik u dorosłych różni się od trądziku młodzieńczego nie tylko wiekiem wystąpienia, ale też charakterem zmian i ich umiejscowieniem:

Trądzik dorosłych bywa też mylony z trądzikiem różowatym, choć to odrębne choroby. Jak wyjaśnia czasopismo Termedia, trądzik pospolity cechuje się obecnością zaskórników oraz wykwitów zapalnych – grudek i krost, natomiast w trądziku różowatym dominują rumień i rozszerzone naczynia krwionośne (teleangiektazje), a zaskórników zwykle brak. Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo obie choroby leczy się inaczej, dlatego przy wątpliwościach warto skonsultować zmiany z dermatologiem.

Gdzie najczęściej pojawiają się zmiany

Zmiany trądzikowe pojawiają się najczęściej w miejscach łojotokowych, czyli tam, gdzie skóra produkuje więcej sebum:

• na twarzy i szyi,
• na tułowiu,
• na klatce piersiowej,
• na ramionach.

U dorosłych, w odróżnieniu od młodzieży, zmiany częściej koncentrują się w dolnej części twarzy – w linii żuchwy, na brodzie i szyi, czyli w tak zwanej strefie U – jak podają DOZ.pl oraz Wiadomości Dermatologiczne.

Nie wyciskaj zmian trądzikowych. Grozi to powstaniem szpecących blizn i przebarwień, które później bardzo trudno leczyć.

Diagnostyka: jakie badania wykonać przy trądziku dorosłych

Lekarz rozpoznaje trądzik na podstawie obrazu klinicznego i wywiadu, ale u części dorosłych pacjentów, zwłaszcza kobiet z podejrzeniem podłoża hormonalnego, konieczne są dodatkowe badania – potwierdza Medycyna Praktyczna. Zestaw badań bywa wtedy szerszy: DOZ.pl wylicza stężenie hormonów płciowych (testosteron, DHEA-S, estradiol, progesteron), hormonów przysadki (LH, FSH, prolaktyna), hormonów tarczycy (TSH, FT3, FT4, anty-TPO), a także poziom glukozy i insuliny na czczo. Pomocne bywa również USG jajników i USG tarczycy, gdy podejrzewa się ich udział w powstawaniu zmian.

Pielęgnacja skóry trądzikowej na co dzień

Pielęgnacja jest ważną częścią radzenia sobie z trądzikiem, niezależnie od tego, czy dodatkowo stosuje się leki. Twarz myj nie częściej niż dwa razy dziennie. Używaj delikatnego środka do oczyszczania bez mydła i ciepłej, ale nie gorącej wody. Energiczne pocieranie skóry lub szorowanie może pogorszyć stan cery i uszkodzić jej powierzchnię, dlatego lepiej unikać tradycyjnych, alkalicznych mydeł oraz preparatów silnie wysuszających.

Skóra trądzikowa jest zwykle przetłuszczona, ale często także odwodniona. Dodatkowe wysuszanie sprzyja jeszcze większej produkcji sebum. Dlatego nawilżanie to ważny element pielęgnacji, a jego brak to jeden z podstawowych błędów. Sięgaj po produkty opisane jako niekomedogenne. Rzadziej zatykają pory.

Ważna jest też ochrona przeciwsłoneczna, zwłaszcza że niektóre leki przeciwtrądzikowe (na przykład retinoidy czy doksycyklina) zwiększają wrażliwość skóry na światło słoneczne. Stosuj filtr przeciwsłoneczny o poziomie ochrony co najmniej SPF 30, który blokuje zarówno promieniowanie UVA, jak i UVB.

W pielęgnacji cery trądzikowej dobrze sprawdzają się też składniki wspomagające regenerację i łagodzenie stanów zapalnych: niacynamid, ceramidy oraz kwas hialuronowy. Nie leczą one przyczyn trądziku, ale – jak wskazują Wiadomości Dermatologiczne i DOZ.pl – pomagają odbudować barierę skóry i nawilżyć ją bez efektu tłustej powłoki, co jest szczególnie przydatne przy stosowaniu wysuszających leków przeciwtrądzikowych.

Warto też pamiętać, że latem zmiany trądzikowe często wyglądają lepiej, ale to poprawa pozorna. Jak zaznacza Medycyna Praktyczna, po intensywnym opalaniu trądzik zwykle wraca, często z większym nasileniem, dlatego opalanie się nie jest sposobem leczenia.

Leczenie trądziku u dorosłych

Preparaty bez recepty i kiedy iść do lekarza

Przy łagodnym trądziku można na początek spróbować samodzielnego leczenia produktami dostępnymi bez recepty. Wśród skutecznych składników wymienia się:

• kwas salicylowy
• nadtlenek benzoilu
• siarkę
• alfa-hydroksykwasy
• adapalen
• olejek z drzewa herbacianego

Połączenie kilku składników bywa skuteczniejsze niż stosowanie tylko jednego produktu. Jeśli jednak po trzech miesiącach takiego leczenia nie widać poprawy albo trądzik ma nasilenie umiarkowane lub ciężkie, konieczna jest konsultacja z lekarzem.

Leczenie miejscowe zlecane przez dermatologa

Dermatolog może zlecić do stosowania miejscowego między innymi:

• retinoidy, na przykład tretynoinę, izotretynoinę, adapalen czy trifaroten,
• nadtlenek benzoilu,
• antybiotyki miejscowe, takie jak klindamycyna czy erytromycyna.

Osobną grupę stanowi kwas azelainowy. Jest dobrze tolerowany, dlatego poleca się go zwłaszcza osobom z delikatną, wrażliwą lub suchą skórą. Do tego jest bezpieczny w ciąży.

Leczenie doustne: antybiotyki, izotretynoina, hormony

W bardziej nasilonych przypadkach lekarz może zalecić antybiotyki doustne – najczęściej tetracykliny (na przykład doksycyklinę) lub makrolidy (na przykład erytromycynę). Łączy się je zwykle z leczeniem miejscowym, a czas takiej terapii nie powinien przekraczać 12 tygodni.

W ciężkich postaciach trądziku lekarz sięga po doustną izotretynoinę. To bardzo skuteczny lek, ale niesie ryzyko wielu działań niepożądanych. Ze względu na konieczność okresowych badań laboratoryjnych oraz szkodliwe działanie na płód, leczenie izotretynoiną powinni prowadzić dermatolodzy, a kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną antykoncepcję.

U części kobiet pomocne bywa leczenie hormonalne – estrogen zawarty w tabletkach antykoncepcyjnych może pomóc zrównoważyć działanie androgenów. Nie każdy środek antykoncepcyjny nadaje się jednak do tego celu, a niektóre mogą nawet nasilić trądzik, dlatego dobór preparatu skonsultuj z lekarzem. Efektów takiego leczenia zwykle nie widać wcześniej niż po trzech do sześciu miesiącach.

Zabiegi gabinetowe wspierające leczenie

Oprócz leczenia farmakologicznego dermatolog może zaproponować zabiegi wykonywane w gabinecie. Wiadomości Dermatologiczne wymieniają laseroterapię jako najskuteczniejszą metodę wspomagającą, a także peelingi chemiczne. Przy utrwalonych bliznach potrądzikowych sięga się po mezoterapię. DOZ.pl dodaje do tej listy peelingi migdałowy i azelainowy, laser frakcyjny, mikrodermabrazję – stosowaną wyłącznie przy braku aktywnego stanu zapalnego – oraz terapię światłem LED. Niezależnie od wybranej metody obowiązuje jedna zasada: nie wyciskaj i nie podrażniaj zmian zapalnych na własną rękę, bo to najczęstsza droga do trwałych blizn.

Treść tego artykułu ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem lub dermatologiem. Diagnozę oraz dobór leczenia, zwłaszcza leków doustnych i hormonalnych, zawsze konsultuj ze specjalistą.

Trądzik u dorosłych – podsumowanie

Trądzik u dorosłych, określany też jako acne tarda, ma inne przyczyny i inny przebieg niż trądzik młodzieńczy – częściej wiąże się z zaburzeniami hormonalnymi, w tym PCOS i chorobami tarczycy, a zmiany częściej lokalizują się w dolnej części twarzy, w linii żuchwy i na szyi. Skuteczne postępowanie łączy odpowiednią pielęgnację, leczenie dermatologiczne dobrane do nasilenia zmian oraz, w razie potrzeby, diagnostykę hormonalną. Przy nawracających lub nasilonych zmianach najlepszym krokiem jest wizyta u dermatologa.

Najczęściej zadawane pytania

Jak pozbyć się trądziku u dorosłych?

W łagodnych przypadkach zacznij od preparatów bez recepty, na przykład z kwasem salicylowym czy nadtlenkiem benzoilu. Połącz je z odpowiednią pielęgnacją: delikatnym oczyszczaniem, nawilżaniem i ochroną przeciwsłoneczną. Jeśli po trzech miesiącach nie ma poprawy lub zmiany są nasilone, idź do dermatologa. Lekarz może zlecić leczenie miejscowe (retinoidy, kwas azelainowy) albo doustne (antybiotyki, izotretynoinę czy leczenie hormonalne).

Co jest skuteczne na trądzik u dorosłych?

Skuteczne postępowanie zwykle łączy kilka elementów naraz: odpowiednią, delikatną pielęgnację, leczenie miejscowe (na przykład retinoidy czy kwas azelainowy) lub doustne dobrane przez lekarza do nasilenia zmian, a u części kobiet także leczenie hormonalne. Przy utrwalonych zmianach i bliznach pomocne bywają zabiegi gabinetowe, takie jak peelingi chemiczne, laseroterapia czy mezoterapia. Najlepsze efekty daje połączenie tych metod pod okiem dermatologa, a nie stosowanie jednego środka w oderwaniu od pozostałych.

Czy po tabletkach antykoncepcyjnych znika trądzik?

U niektórych kobiet tabletki antykoncepcyjne rzeczywiście pomagają, bo zawarty w nich estrogen równoważy działanie androgenów odpowiedzialnych za nadprodukcję sebum. Nie każdy środek antykoncepcyjny się do tego nadaje, a niektóre mogą nawet pogorszyć stan skóry, dlatego dobór preparatu powinien należeć do lekarza. Efekty widać zwykle dopiero po trzech do sześciu miesiącach stosowania.

Czy kwas hialuronowy działa na trądzik?

Kwas hialuronowy nie usuwa przyczyn trądziku i nie zastępuje leczenia dermatologicznego, ale bywa dodawany do kosmetyków dla cery trądzikowej ze względu na działanie nawilżające. Pomaga uzupełnić wodę w skórze, która przy trądziku często jest jednocześnie przetłuszczona i odwodniona, i wspiera odbudowę bariery naskórka, zwłaszcza w trakcie stosowania wysuszających leków przeciwtrądzikowych.

Od czego robi się trądzik u dorosłych?

Na powstanie trądziku u dorosłych wpływa kilka czynników jednocześnie:

• zwiększona produkcja łoju
• zablokowanie ujścia mieszków włosowych
• obecność bakterii Cutibacterium acnes i reakcja zapalna
• działanie androgenów i predyspozycje genetyczne
• czynniki zaostrzające, takie jak stres, dieta o wysokim indeksie glikemicznym czy niewłaściwie dobrana pielęgnacja

Źródła:

• Medycyna Praktyczna (mp.pl) – Trądzik pospolity: rodzaje i przyczyny. Jak pozbyć się trądziku?
• Wiadomości Dermatologiczne – Trądzik dorosłych: schematy leczenia miejscowego i ogólnego oraz pielęgnacja wspomagająca
• Termedia – Coraz lepsze możliwości leczenia trądziku różowatego
• DOZ.pl – Trądzik hormonalny: objawy, przyczyny, leczenie i pielęgnacja skóry